Adam Pabiś (Okiem Eksperta) Terapia ARC a najnowsze badania obrazowe mózgu

Zagadnienie organizacji i przebudowy układu nerwowego po doświadczeniu ubytku słuchu od zawsze budziło moje zainteresowanie. Kiedy w praktyce spotkałem pierwszych pacjentów z szumem usznym, temat ten szczególnie przykuł moją uwagę. Jeszcze silniej zafascynował mnie jednak brak jednoznacznych wyjaśnień i odpowiedzi na pytanie o mechanizmy leżące u podstaw powstawania tego zjawiska.

Po latach doświadczenia oraz analizie setek tysięcy publikacji naukowych z różnych dziedzin – zwłaszcza neurobiologii i neurochemii – stopniowo zaczął się wyłaniać spójny obraz procesów prowadzących do rozwoju szumu usznego.

W 2016 roku przeprowadziliśmy pierwsze badanie kliniczne oceniające skuteczność terapii ARC. Oparte zostało ono na hipotezie, że szum uszny rozwija się w następstwie nagłego ubytku słuchu, który w konsekwencji uniemożliwia prawidłową reorganizację w zakresie budowy, liczby i organizacji neuronów w obrębie drogi słuchowej. Teoria ta, niezmiennie obecna w dokumentacji badania zarejestrowanego w centralnym rejestrze ISRCTN, pozostaje aktualna już od dziewięciu lat.

Nasze spostrzeżenia dotyczące zachowania neuronów drogi słuchowej znajdują dziś potwierdzenie w niezależnych badaniach obrazowych. Jedno z nich wykazało, że nagła utrata dłoni nie prowadzi do istotnych zmian w budowie i organizacji neuronów drogi motoryczno-somatosensorycznej.

Przełomowe badanie obrazowe z 2025 roku, potwierdzające nasze pierwotne założenia, zostało przeprowadzone przez Chrisa Bakera, Ph.D., z National Institute of Mental Health (NIMH), będącego częścią NIH.

Zespół naukowców z Narodowego Instytutu Zdrowia (NIH), we współpracy z międzynarodowymi badaczami, przeanalizował aktywność ludzkiego mózgu przed i po amputacji ramienia. Wyniki pokazały, że utrata kończyny nie prowadzi do istotnej reorganizacji w strukturze mózgu. Publikacja, która ukazała się na łamach Nature Neuroscience, dostarcza cennych danych obrazowych dotyczących mechanizmów związanych z zespołem bólu fantomowego.

To, co od dawna pozostawało w obszarze naszych przypuszczeń, zostało po raz pierwszy jednoznacznie potwierdzone badaniem obrazowym. Już we wcześniejszych publikacjach opisywałem, że u osób z szumem usznym przebudowa i reorganizacja układu nerwowego zachodzą dopiero po kilku latach trwania dolegliwości. W początkowym okresie liczba, budowa i układ neuronów pozostają niezmienione. Badanie przeprowadzone w 2025 roku wykazało podobny proces w obszarach mózgu odpowiadających za kontrolę utraconej kończyny – sieć neuronalna zachowuje swoją strukturę.

Zbliżony mechanizm obserwujemy w przypadku nagłej utraty słuchu, którą można traktować jako formę „bólu fantomowego” drogi słuchowej. Komórki nerwowe mogą obumierać powoli, ale ich uszkodzenie może również nastąpić nagle. Mimo że liczba neuronów i ich podstawowa funkcja nie ulegają gwałtownej zmianie, dochodzi do zaburzeń w zakresie oscylacji i ekscytacji komórek nerwowych. Wiemy dziś, że szczególną rolę odgrywają tu neurony LSA  (Long-Lasting Sound Evoked Afterdischarge Neurons) biorące udział w projekcji szumu usznego, których aktywność nasila się w odpowiedzi na nagłą utratę komórek lub włókien nerwu słuchowego.

Obraz nagrynych neuronów jąder ślimakowych bez ekscytacji i z nadmierną ekscytacją (szumy uszne) według badania „Dorsal Cochlear Nucleus Hyperactivity and Tinnitus : Are They Related” James A . Kaltenbach and Donald A. Godfrey 

Podsumowując, utrata kończyny prowadzi do powstania bólu fantomowego – objawu wynikającego ze zwiększonej ekscytacji niezmienionej sieci neuronalnej, pozbawionej dopływu sygnałów z utraconej części ciała. Podobny proces leży u podstaw nagłych halucynacji wzrokowych obserwowanych u pacjentów z zespołem Charlesa Bonneta (CBS), w którym mózg wytwarza obrazy, aby zrekompensować brak bodźców wzrokowych. W analogiczny sposób nagły ubytek słuchu prowadzi do powstawania halucynacji dźwiękowych – szumu usznego – generowanych przez niezmienioną liczbę neuronów drogi słuchowej.

Z satysfakcją obserwujemy, że najnowsze badania obrazowe potwierdzają teorię i hipotezę, którą sformułowaliśmy przed laty. To właśnie na bazie tych odkryć powstała terapia ARC. Jej skuteczność potwierdzają nie tylko nasze własne badania, lecz także niezależne prace obrazowe z 2025 roku, wskazujące na kluczowe mechanizmy powstawania fantomowych sygnałów w centralnym układzie nerwowym.

Badanie kliniczne Phantom Limb Study Rewires our understanding of the brain